Telugu Kiranaalu - Sumati Satakam

మండలపతి సముఖంబున

కనకపు సింహాసనమున

ఉత్తమ గుణముల నీచున

ఆకొన్న కూడె అమృతము
ఎప్పటికెయ్యది ప్రస్తుత
బలవంతుడ నాకేమని
ఉత్తమ గుణములు నీచున
చీమలు పెట్టిన పుట్టలు
అడిగిన జీతం బియ్యని
లావుగల వానికంటెను
సుమతీ శతకము - శ్రీరాముని దయచేతను
సుమతీ శతకము - వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన
సుమతీ శతకము - అల్లుని మంచితనంబును
సుమతీ శతకము - అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు
సుమతీ శతకము - కూరిమిగల దినములలో
సుమతీ శతకము - ఉపకారికి నుపకారము
సుమతీ శతకము - మాటకు ప్రాణము సత్యము
సుమతీ శతకము - తలనుండు విషము ఫణికిని
కనకపు సింహాసనమున
కూరిమిగల దినములలో

Sumati padyalu - వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన

సుమతీ శతకము - వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన 

వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన 

వినినంతనె వేగపడక వివరింపదగున్ 

కని కల్ల నిజాము తెలిసిన 

మనుజుడెపో నీతిపరుడు మహిలో సుమతీ!

భావము : ఎవరు ఏమి చెప్పినా వినాలి. విన్న వెంటనే తొందర పడకుండా బాగా ఆలోచించాలి. 

                అలా ఆలోచించి నిజానిజాలను తెలుసుకున్నవాడే తెలివయినవాడు. 

Sumati Satakamu - అల్లుని మంచితనంబును

సుమతీ శతకము - అల్లుని మంచితనంబును

అల్లుని మంచితనంబును 

గొల్లని సాహిత్యవిద్య, కోమలి నిజమున్ 

బొల్లున దంచిన బియ్యము 

దెల్లని కాకులును లేవు తెలియర సుమతీ!

భావము : అల్లుని మంచితనమును, గొల్లవాని పాండిత్య జ్ఞానమును,  ఆడుదానియందు నిజమును,

                 పొల్లు ధాన్యములో బియ్యమును, తెల్లని రంగు కాకులును లోకములో నుండవు.

Sumati Satakamu - అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు

సుమతీ శతకము - అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు

అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు 

నెప్పుడు నెడతెగక బారు నేరును, ద్విజుడున్ 

జొప్పడిన యూర నుండుము 

చొప్పడకున్నట్టి యూరు జొరకుము సుమతీ!

భావము : ఋణమునిచ్చువాడును, వైద్యుడును, ఎల్లప్పుడును ఆగకుండ ప్రవహించు 

               నదియును, బ్రాహ్మణుడును గల గ్రామమందు నివసింపుము, వారు లేనట్టి 

                గ్రామమందు నివసింపకుము. 

Sumati Satakamu - కూరిమిగల దినములలో

సుమతీ శతకము - కూరిమిగల దినములలో 

 కూరిమిగల దినములలో 

నేరములెన్నడును గలుగనేరవు మరి యా 

కూరిమి విరసంబైనను 

నేరములే తోచుచుండు నిక్కము సుమతీ!

భావము : స్నేహము బాగుగా నున్న రోజులలో ఆ స్నేహితులకు ఒకరు చేసిన పనులలో 

                మరొకరికి తప్పులు కనిపించవు. అదే స్నేహితులకు విరోధము వచ్చినప్పుడు 

                ఒకరి చేష్టలు మరొకరికి దోషములుగా కనిపించును!

Sumati Satakamu - ఉపకారికి నుపకారము

సుమతీ శతకము - ఉపకారికి నుపకారము 

ఉపకారికి నుపకారము
విపరీతము గాదు సేయ వివరింపంగా
నపకారికి నుపకారము
నెపమెన్నక జేయువాడె నేర్పరి సుమతీ !

భావము : మనకు ఉపకారము చేసిన వారికి తిరిగి ఉపకారము చేయుట మంచి
               లక్షణము. అంతేగాని అందులో ప్రత్యేకత ఏమి లేదు. కానీ అపకారము
               చేసిన వారిపై నెపములెన్నక తిరిగి వారికే ఉపకారము చేయగలిగినవాడే
               "నేర్పరి" అనిపించుకొనును. 

Sumati Satakam - మాటకు ప్రాణము సత్యము

సుమతీ శతకము - మాటకు ప్రాణము సత్యము

మాటకు ప్రాణము సత్యము 

కోటకు ప్రాణంబు సుభటకోటి ధరిత్రిన్ 

బోటికి ప్రాణము మానము 

చీటికి ప్రాణంబు వ్రాలు సిద్ధము  సుమతీ !

భావము : ఓ మంచిబుద్ధి గలవాడా ! మాటకు సత్యమే ప్రాణము. ఈ ప్రపంచమున 

               కోటకు ప్రాణము వీరులైన సైనికులే ఆగుదురు. స్త్రీకి శీలమే ప్రాణము.  

               అట్లే చీటికి సంతకమే ప్రాణము. అనగా సంతకము లేని చీటి వ్యర్థము. 

Sumati Satakam - తలనుండు విషము ఫణికిని

సుమతీ శతకము - తలనుండు విషము ఫణికిని

తలనుండు విషము ఫణికిని 

వెలయంగా దోక నుండు వృశ్చికమునకున్ 

తలతోక యనక యుండును 

ఖలునకు నిలువెల్ల విషము గదరా సుమతీ !

భావము : ఓ సుమతీ ! పామునకు తలయందు విషము ఉండును. తేలుకు విషము 

               తోకలో ఉండును. కానీ , దుర్మార్గుడైన మనిషికి తల, తోక యనక శరీరమంతయు 

               విషము ఉండును. 

Sumati Satakam - కనకపు సింహాసనమున

సుమతీ శతకం - కనకపు సింహాసనమున 

కనకపు సింహాసనమున 

శునకము కూర్చుండబెట్టి శుభలగ్నమునం 

దొనరగ బట్టము కట్టిన 

వెనుకటి గుణ మేల మాను వినురా సుమతీ !

భావము : ఓ మంచిబుద్ధి గలవాడ ! కుక్కది హీనగుణము. దానిని మంచి ముహూర్తము నాడు బంగారపు 

                సింహాసనమున కూర్చుండబెట్టినను హీనబుద్ధి విడవదు. అట్లే హీనుని ఉన్నత స్థానమున 

                కూర్చుండబెట్టినను అతని బుద్ధి మారదు. 

Telugu Kiranaalu - Sumati Satakam - కూరిమిగల దినములలో

సుమతీ  శతకం - కూరిమిగల దినములలో

కూరిమిగల దినములలో 

నేరము లెన్నడును గలుగ నేరవు ; మఱియా 

కూరిమి విరసంబైనను 

నేరములే తోచుచుండు నిక్కము సుమతీ !

అర్థాలు : కూరిమి = స్నేహం ; నేరము = తప్పు ; విరసము = విరోధము ; నిక్కము = సత్యము 

భావము : మనం ఎవరితోనైనా స్నేహంగా ఉన్నపుడు వారు తప్పుచేసినా మనం పట్టించుకోము. వారి తప్పులు కనిపించవు . కానీ వారికీ మనకు విరోధము ఏర్పడితే వారు ఏది చేసినా మనకు అన్నీ తప్పులుగానే కనిపిస్తాయని భావం.