వేమన పద్యరత్నాకరము - ఉసురులేని తిత్తి యినుమంత వూదిన
ఉసురులేని తిత్తి యినుమంత వూదిన
వంచ లోహములును భస్మమౌను
పెద్ద లుసురు మంటె పెనుమంట లెగయవా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!
అర్థం: ఇనుప కొలిమిని ఊదే తిత్తికి ఉసురులేదు. అది కొద్దిపాటి ఊదినా పంచలోహాలూ బూడిదైపోతాయి. పెద్దవారిని ఉసురు పెడితే కానరాని మంటలు తిత్తి ఊదగా కొలిమి నుండి బయలు వెడలిన పెనమంటలకంటే
ఎన్నో రెట్లు మహాజ్వాలలు రేగును.
వేమన పద్యరత్నాకరము - మందు దిన బోటు మానును
మందు దిన బోటు మానును
మందు దినగజేయ పొలతి మహిలో వలచున్
మందు దిన కుదురు రోగము
మందు దినంగలదు పుష్టి మహిలో వేమ !
అర్థం: మందు వాడితే బాధ తగ్గును. వలపు పెరగడానికి కాంతకు మందురాస్తే ప్రేమిస్తుంది. ఇంకా ఔషధ సేవ వల్ల జబ్బు నయం అవుతుంది. మందు పుచ్చుకు ఒంటికి కావలసిన పుష్టి చేకూరుతుంది.
వేమన పద్యరత్నాకరము - తలను పాగ పైని తగు పచ్చడము బొజ్జ
తలను పాగ పైని తగు పచ్చడము బొజ్జ
చెవుల పోగు లరసి జేరునర్థి;
శుద్ధ పశువు లౌట బుద్ధిలో నెరుగక
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!
అర్థం: వేషభాషలు చూచి యాచకుడు వెంటపడతాడు. వాడు పశువు అని ఆలస్యంగా తెలుసుకుంటాడు పాపము.
వేమన పద్యరత్నాకరము - స్త్రీల సుఖము జూచి చిత్తంబు నిలుకడ
స్త్రీల సుఖము జూచి చిత్తంబు నిలుకడ
సేయని మనుజుండు చెడు నిజంబు;
యేటి గట్టు మానుకెప్పుడు చలనంబు?
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!
అర్థం: మనసు నిలుపలేనివాడు పతనమౌతాడు. స్త్రీ సుఖం కోసం ప్రాకులాడే మనిషి ఏటిగట్టుదారి నున్నచెట్టులా చలనం పొందుతాడు.
వేమన పద్యరత్నాకరము - కూలి నాలి జేసి గుల్లాపు పనిజేసి,
కూలి నాలి జేసి గుల్లాపు పనిజేసి,
తెచ్చి పెట్ట యాలు మెచ్చ నేర్చు;
లేమి జిక్క విభుని వేమారు దిట్టును
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!
అర్థం: కూలినాలి చేసి ఏదో విధంగా నాలుగు డబ్బులు సంపాదిస్తుంటే భార్య ఎంతగానో మెచ్చుకుంటుంది. పేద తనంతో బాధపడే సమయంలో ఆ భార్యే భర్తని సూటిపోటి మాటలతో వెయ్యి విధాలుగా దూషిస్తుంది.
వేమన పద్యరత్నాకరము - ఇంద్రియ పరవశుడధముం
ఇంద్రియ పరవశుడధముం
డింద్రియ పరవశుడు భక్తియెడ మధ్యముడౌ;
నింద్రియ జయు డుత్తముడు జి
తేంద్రియ సమ్మదుడు విన మహేశుడు వేమా !
అర్థం: కేవల ఇంద్రియ సుఖాలనే కోరినవాడు అధముడు భక్తి భావనవల్ల ఇంద్రియ పరవశుడయితే అట్టి మధ్యముడు ఇంద్రియ సుఖాలనుండి విరక్తి పొందినవాడు ఉత్తముడు జితేంద్రియుడు సర్వదా శ్లాఘనీయుడవుచు, అట్టివాడు యోగులలో పరమయోగి అగువాడు మహేశ్వరుడు.
వేమన పద్యరత్నాకరము - తన గుణము తనకు నుండగ
తన గుణము తనకు నుండగ
నెనయంగా నొరుని గుణము నెరిచును మదిలో
తన గుణము తాను దెలియక;
బరు నిందంజేయువాడు భ్రష్టుడు వేమా!
అర్థం: తనలో తప్పు తెలుసుకోలేక విశేషంగా ఇతరుల తప్పు ఎన్నుతుంటాడు. తనలో గల లోపాలు గ్రహించుకోకుండా పరులను నిందించువాడు భ్రష్టుడు.
.jpg)
